Пайдзіце, дожджыкі драбненькі

На Хойнікшчыне заўтра правядуць праз вёску русалку. У Вялікім Бары адрадзілі традыцыйны абрад, і зараз ён прэтэндуе на статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Узнавілі “Ваджэнне русалкі” 15 гадоў таму Анатоль і Жанна Харошкі. Зараз яны працуюць дырэктарам і мастацкім кіраўніком мясцовага цэнтра вольнага часу, а тады толькі пачыналі працаваць у сферы культуры. У раёне былі зацікаўлены ў захаванні нематэрыяльнай спадчыны. Аб’явілі “паляванне” на абрады. Анатоль з Жаннай самі тутэйшыя, вялікаборскія. У дзяцінстве хадзілі за русалкай. І вырашылі надаць абраду новае жыццё. Поўнасцю забыць “ваджэнне”, у якім некалі прымалі ўдзел усёй вёскай, вялікаборцы не паспелі. Таму адгукнуліся на новую старую традыцыю з радасцю. І вось ужо 15 гадоў кожнае лета, у першую нядзелю пасля Тройцы зноў збіраецца ў пачатку галоўнай вуліцы ўся вёска. — У лесе моладзь пляце вянкі накшталт купальскіх і адзін агромністы вянок. Потым ён паступае ва ўладанне “актыву” бабулек. Яны нясуць вянок разам над галавой і пяюць русальныя песні. А наперадзе ідзе русалка ў травяной сукенцы. Дакранацца да яе нельга, бо ахоўнікі добра ўджаляць крапівой, — расказвае Анатоль Харошка. — Потым, калі яе даводзяць да канца вескі, то гоняць у жыта, рвуць сукенку, каб кожнаму дастаўся кавалачак. Рвуць і вялізны вянок, таксама каб частка яго кожнаму дасталася. З гэтых кавалачкаў плялі сабе вяночкі і неслі дадому, каб пакласці на грады. Гарантаваны добры ўраджай, асабліва гуркоў і капусты. Завяршаецца абрад гульнямі і песнямі каля вогнішча. Русальныя песні Жанна Харошка паспела перапісаць ад сваёй бабулі: “Па ўсіх старонках дажджы ідуць — у Вялікам Боры не бываюць. У Вялікам Боры не бываюць, ды толькі хмаркі наганяюць. Пайдзіце, дожджыкі драбненькі, знайдзіце хмаркі маладзенькі, на нашу травушку зеляненьку, на нашу ружу...” Трэба адзначыць, што зараз на Хойнікшчыне, як і 15 гадоў таму, вельмі клапоцяцца аб захаванні самабытнасці. У гэтым годзе ўпершыню ў аддзеле культуры райвыканкама вырашылі правесці раённы агляд-конкурс народных абрадаў. Як кажа начальнік аддзела Валянцін Баранаў, каб узгадаць, захаваць і ні ў якім выпадку не страціць свае традыцыі. Пакуль удзел у фэсце прымаюць вёскі, дзе ёсць Дамы культуры, бо менавіта на іх супрацоўнікаў ускладзена місія клапаціцца пра духоўную спадчыну. Таму яны не толькі вырашаюць арганізацыйныя моманты, рупліва збіраюць інфармацыю і робяць фотаздымкі, але яшчэ і ламаюць галаву, як прыстойна паказаць абрад на сцэне. Нягледзячы на тое, што абрады павінны праводзіцца ў, так бы мовіць, “натуральных” умовах, хайнічане не бачаць нічога страшнага ў тым, каб прадэманстраваць іх людзям, якія не могуць паехаць у глыбінку. Таму плануецца завяршыць агляд-конкурс масштабным канцэртным паказам напрыканцы года ў Хойніках. Прыемна, што там разуме­юць: каб захаваць і папулярызаваць свае карані, не патрэбны нейкія фантастычныя сродкі. У гэтым годзе праглядаюцца амаль два дзясяткі традыцыйных абрадаў. Па словах Валянціна Баранава, у іх з задавальненнем удзель­нічаюць людзі не толькі сталага ўзросту, але і моладзь, і, што асабліва прыемна, дзеці. Тут лічаць: калі ім западуць ў памяць і душу традыцыі, песні і пачуцці, значыцца, мэта дасягнута. Мяркуецца зрабіць такі своеасаблівы фестываль рэгулярным.